Struktura e testit
Testi i gjuhës dhe i letërsisë do të ketë tri pjesë.
| Pjesa e parë: Tekst/e jo letrar dhe njohuritë e aftësitë gramatikore, drejtshkrimore dhe të pikësimit. | Teksti jo letrar (përshkrues, rrëfyes, informues paraqitës dhe argumentues) do të jetë i panjohur për nxënësit. Njohuritë dhe aftësitë gramatikore, drejtshkrimore e të pikësimit do të integrohen me tekstin jo letrar. |
| Pjesa e dytë: Tekst/e letrar | Fragmentet do të jenë nga veprat letrare që janë përcaktuar në programin orientues. |
| Pjesa e tretë: Ese | Eseja dëshmon formimin gjuhësor dhe letrar të nxënësit. Tema e esesë mund të lidhet me njërën nga pjesët e mësipërme. |
Pesha e gjuhës shqipe dhe e letërsisë në test
Tabela e mëposhtme paraqet peshën në pikë të gjuhës shqipe dhe të letërsisë në test. Pikët për shkrimin e esesë janë të përbashkëta për të dyja lëndët.
| Lëndët | Pesha |
| Gjuhë shqipe | afërsisht 40 % |
| Të lexuarit e teksteve të ndryshme (afërsisht 22%) | |
| Përvetësimi i rregullave gramatikore, drejtshkrimore dhe të pikësimit (afërsisht 18%) | |
| Letërsi bërthamë | afërsisht 40 % |
| Të shkruarit (ese) | afërsisht 20 % |
Llojet e pyetjeve/ kërkesave të rekomanduara
Pyetjet që mund të përdoren në test janë:
– Pyetje me alternativa.
– Pyetje me përgjigje: E vërtetë/ E rreme; Po/Jo; E saktë/ E gabuar.
– Pyetje me përgjigje të shkurtër ose me plotësim.
– Pyetje subjektive me përgjigje të kufizuar.
– Pyetje subjektive me përgjigje të zgjeruar, ese.
– Etj.
Pyetjet ose kërkesat në test do të jenë të tri niveleve. Tabela e mëposhtme paraqet përqindjen e pikëve në test për secilin nivel.
| Niveli bazë | Niveli mesatar | Niveli i lartë |
| 40% | 40% | 20% |
Veprat nga ku do të merret fragmenti letrar që do të jetë në provim:
Homeri “Iliada”
Nxënësi vlerëson rëndësinë e Homerit në letërsinë e 17 mëvonshme, si dhe interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të poemës “Iliada”.
Eskili “Prometeu i mbërthyer”
Nxënësi interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të tragjedisë “Prometeu i mbërthyer”, si dhe analizon tiparet dalluese të krijimtarisë së Eskilit.
Dante Aligeri “Ferri”
Nxënësi interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të Ferrit, si dhe vlerat, strukturën, filozofinë dhe rëndësinë e “Ferrit”.
Shekspir “Hamleti”
Nxënësi interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të veprës “Hamleti”, si dhe vlerëson rëndësinë e krijimtarisë së Shekspirit në letërsinë botërore.
Gëte “Fausti”
Nxënësi vlerëson rëndësinë që ka krijimtaria e Gëtes në letërsinë gjermane dhe më gjerë, si dhe interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson tragjedinë “Fausti”.
Hygo “Katedralja e Parisit”
Nxënësi vlerëson rolin e Hygoit në letërsinë romantike dhe në letërsinë e mëvonshme franceze, si dhe interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson romanin “Katedralja e Parisit”.
De Rada “Këngët e Milosaos”
Nxënësi vlerëson rolin dhe rëndësinë e De Radës në letërsinë arbëreshe të Rilindjes, interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson poemën “Këngët e Milosaos”, si dhe dallon tiparet e romantizmit që gjejnë shprehje në veprën e De Radës.
N. Frashëri “Lulet e verës”
Nxënësi vlerëson kontributin e Naim Frashërit në çështjen kombëtare dhe në lëvrimin e gjuhës shqipe, dallon tiparet e romantizmit që gjejnë shprehje në veprën e Naim Frashërit, si dhe interpreton, analizon dhe vlerëson poezitë e vëllimit poetik “Lulet e verës”.
Balzak “Xha Gorio”
Nxënësi analizon dhe vlerëson rëndësinë e veprës së Balzakut në letërsinë franceze dhe më gjerë, interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson “Xha Gorio” dhe identifikon karakteristikat e personazhit realist në këtë roman.
Albert Kamy “I huaji”
Nxënësi formulon idenë e Kamysë për absurdin, analizon raportin: absurd, shpërfillje, shpresë, revoltë, në veprën e Kamysë, si dhe interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson romanin “I huaji”
Lasgush Poradeci “Ylli i zemrës”
Nxënësi analizon risitë dhe origjinalitetin që solli Poradeci në poezinë shqipe, analizon motivet kryesore të poezisë së Poradecit, veçon dhe gjykon ndikimet që pati Poradeci nga krijimtaria e Naim Frashërit dhe nga poezia moderne e Evropës, si dhe interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin poetik “Ylli i zemrës”.
Migjeni “Novelat e qytetit të veriut” dhe “Vargjet e lira”
Nxënësi vlerëson frymën e re që sjell Migjeni në letërsinë shqipe (në formë dhe në përmbajtje), si p.sh.: shkëputjen nga letërsia pararendëse, trajtimin e temave tabu, vargu i lirë, etj, portretizon njeriun në krijimtarinë e Migjenit, duke e krahasuar edhe me krijimtarinë e letërsisë së mëparshme, por edhe me letërsinë e kohës së tij. Gjithashtu interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin në prozë “Novelat e qytetit të veriut”, interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin poetik “Vargjet e lira”
Dritëro Agolli “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”
Nxënësi analizon risitë që solli Agolli në letërsinë shqipe, interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson romanin “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”.
Ismail Kadare “Pallati i ëndrrave”
Nxënësi veçon dhe analizon risitë që sjell Kadare në letërsinë shqipe, interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson romanin “Pallati i ëndrrave”.
Azem Shkreli “Lirikë me shi”
Nxënësi analizon dhe vlerëson risitë që solli Shkreli në poezinë shqipe; – përcakton tiparet e poezisë së Shkrelit, si dendësia e mendimit, mjeshtëria e vargut dhe frazës poetike, çlirimi i unit lirik etj.; – interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin poetik “Lirikë me shi”.
Lexoni modelin e testit të Letërsisë dhe Gjuhës Shqipe – Modeli Letërsi, Matura 2023
Lexoni Programet Orientuese për secilën nga lëndët – Programet Orientuese, Matura 2023
