Veprat letrare për provimin e Letërsisë, Matura 2025

Cikli i Kreshnikëve

• Cikli i Kreshnikëve, si pjesa më rëndësishme e epikës shqiptare.
• Rëndësia e Ciklit të Kreshnikëve për ruajtjen e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kulturore të shqiptarëve. Vlerat artistike të Ciklit të Kreshnikëve.

Cikli i Kreshnikëve

Nxënësi:

• vlerëson rëndësinë e Ciklit të Kreshnikëve për ruajtjen e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kulturore të shqiptarëve;
• interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të Ciklit të Kreshnikëve.

Homeri

• Iliada.
• Rëndësia e Homerit në letërsinë e mëvonshme.

Homeri “Iliada”

Nxënësi:

• vlerëson rëndësinë e Homerit në letërsinë e mëvonshme;
• interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të poemës “Iliada”

Eskili

• Prometeu i mbërthyer.
• Tiparet dalluese të krijimtarisë së Eskilit.

Eskili “Prometeu i mbërthyer”

Nxënësi:

• interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të tragjedisë “Prometeu i mbërthyer”;
• analizon tiparet dalluese të krijimtarisë së Eskilit.

Aligeri

• Ferri.
• Rëndësia e kësaj vepre.

Dante Aligeri “Ferri”

Nxënësi:

• interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të Ferrit;
• analizon vlerat, strukturën, filozofinë dhe rëndësinë e “Ferrit”

Shekspir “Hamleti”

• • Hamleti.
• Nxënësi: Rëndësia e Shekspirit në letërsinë botërore

Shekspir “Hamleti” 

Nxënësi:

• interpreton, analizon dhe gjykon për vlerat artistike të veprës “Hamleti”;
• vlerëson rëndësinë e krijimtarisë së Shekspirit në letërsinë botërore.

Gëte 

• Fausti. 
• Rëndësia e Gëtes në historinë shpirtërore dhe letrare të Gjermanisë dhe të Europës.

• vlerëson rëndësinë që ka krijimtaria e Gëtes në letërsinë gjermane dhe më gjerë;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson tragjedinë “Fausti”.

Hygo

• Katedralja e Parisit.
• Hygoi si prijës i romantizmit.

Hygo “Katedralja e Parisit”
Nxënësi:

• vlerëson rolin e Hygoit në letërsinë romantike dhe në letërsinë e mëvonshme franceze;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson
  romanin “Katedralja e Parisit”

De Rada

• Këngët e Milosaos.
• Roli dhe rëndësia e De Radës në letërsinë arbëreshe të Rilindjes.

De Rada “Këngët e Milosaos”

Nxënësi:

• vlerëson rolin dhe rëndësinë e De Radës në letërsinë arbëreshe të Rilindjes;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson  poemën “Këngët e Milosaos”;
• dallon tiparet e romantizmit që gjejnë shprehje në veprën e De Radës.

N. Frashëri

• Lulet e verës.
• Naim Frashëri, figura më përfaqësuese e Rilindjes Kombëtare Shqiptare.
• Kontributi i tij në çështjen kombëtare, si dhe në gjuhën e në letërsinë shqipe.

• vlerëson kontributin e Naim Frashërit në çështjen kombëtare dhe në lëvrimin e gjuhës shqipe;
• dallon tiparet e romantizmit që gjejnë shprehje në veprën e Naim Frashërit;
• interpreton, analizon dhe vlerëson poezitë e vëllimit poetik “Lulet e verës”.

• Xha Gorio.
• Rëndësia e veprës së Balzakut në epokën e prozës realiste.

• analizon dhe vlerëson rëndësinë e veprës së Balzakut në letërsinë franceze dhe më gjerë;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson “Xha Gorio”;
• identifikon karakteristikat e personazhit realist në këtë roman.

Franc Kafka 

• Metamorfoza
• Faktorët objektivë historikë që ndikuan në veprën e Kafkës.
• Qëndrimi i Kafkës ndaj vetmisë, zhgënjimit, tjetërsimit njerëzor, vdekjes.
• Veçoritë kryesore të krijimtarisë së Kafkës. Stili i Kafkës.

• • analizon faktorët objektivë historikë që ndikuan në veprën e Kafkës;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson novelën “Metamorfoza”.

• Ylli i zemrës,
• Poeti modern i shqipes.
• Vendlindja dhe dashuria në jetën e Poradecit.
• Mbështetja në trashëgiminë poetike të Naimit dhe në letërsinë moderne të Europës. 

• analizon risitë dhe origjinalitetin që solli Poradeci në poezinë shqipe;
• analizon motivet kryesore të poezisë së Poradecit;
• veçon dhe gjykon ndikimet që pati Poradeci nga krijimtaria e Naim Frashërit dhe nga poezia moderne e Evropës;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin poetik “Ylli i zemrës”.

• Novelat e qytetit të veriut.
• Vargjet e lira.
• Fryma e re që solli Migjeni në letërsinë shqipe (në formë dhe në përmbajtje), si p.sh.: shkëputja nga tradita, temat e ndaluara, vargu i lirë, shembja e kulteve politike, fetare etj.
• Njeriu në letërsinë e Migjenit (jeta në situata ekzistenciale).

• vlerëson frymën e re që sjell Migjeni në letërsinë shqipe (në formë dhe në përmbajtje), si p.sh.: shkëputjen nga letërsia pararendëse,
• trajtimin e temave tabu, vargu i lirë etj.;
• portretizon njeriun në krijimtarinë e Migjenit, duke e krahasuar edhe me krijimtarinë e letërsisë së mëparshme, por edhe me letërsinë e kohës së tij;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin në prozë “Novelat e qytetit të veriut”;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin poetik “Vargjet e lira”.

• Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo.
• Risitë që solli Agolli në letërsinë shqipe.

• analizon risitë që solli Agolli në letërsinë shqipe;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson romanin “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”.

Ismail Kadare 

• Pallati i ëndrrave. 
• Vendi që zë Kadare në letërsinë shqipe.
• Bota shqiptare në veprën e Kadaresë.

• • veçon dhe analizon risitë që sjell Kadare në letërsinë shqipe;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson romanin “Pallati i ëndrrave”.

• Lirikë me shi
• Risitë që solli Shkreli në letërsinë shqipe.
• Tiparet e poezisë së Shkrelit.

• analizon dhe vlerëson risitë që solli Shkreli në poezinë shqipe;
• përcakton tiparet e poezisë së Shkrelit, si dendësia e mendimit, mjeshtëria e vargut dhe frazës poetike, çlirimi i unit lirik etj.;
• interpreton, analizon, gjykon dhe vlerëson vëllimin poetik “Lirikë me shi”.